Dinler TarihiVeritabanı
Menü

Katalog › Yüksek Lisans Tezi

Yüksek Lisans Tezi

İslâm Öncesi Türklerde Tabiatla İlgili İnanışlar

Bibliyografik künye

Yıl
1994
Üniversite / Enstitü
Erciyes Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü
Yer
Kayseri
Sayfa
239 s.
Üniversite (tasnif kaydı)
Erciyes Ü.
Enstitü
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Şehir
Kayseri
Araştırma yönü
İnanç ve Öğreti

Tasnif ve konular

Birincil konu
Türk Dinî Tarihi > Türk Dinî Tarihi ve Halk İnançları > Eski Türk Dini > Yer-Su, ata ve doğa kültleri (TD-01-02)

Özet

İslam öncesi Türklerin tabiata dair inanışlarını çeşitli başlıklar altında ifade etmeye çalıştık. Türklerdeki bu inanışlrın temelini de onların efsanelerinde, destanlarında, kaînatı anlayış ve kavrayış biçimlerinde aramak gerektiğini biliyorduk. Bununla beraber çalışmamızda belirttiğimiz üzere Türkler yaşadıkları coğrafya gereği bir çok din ve kültürlerle karşılaşmış. dolayısıyla da bu din ve inanışlardan da etkilenmişlerdir. Yani sözü edilen din ve inanışlar onların dünya görüşlerini yaşadıkları çevreyi algılayış biçimlerini ve nihayet tabiatta var olan bir takım nesnelere manevi anlamlar atfetmelerine sebeb olmuştur. Şüphesiz, eski Türklerin inanışları, bizim çalışmamızda ortaya koyduklarımızdan ibaret değildir. Eski Türklerin tabiatla ilgili inanışlarını oluşturan temel unsurlardan biri Gök-Tanrı inancıdır. Bu inanç sisteminin gereği olarak eski Türkler yeryüzündeki hareketlerinin doğrudan doğruya gök ve gök cisimleleriyle ilgili olduğuna inanmaktaydılar. Bu yüzden de eski Türkler herhangi bir ise başlamadan önce gök ve gök cisimlerinin (ay. güneş ve yıldızların) hareketlerini dikkate almaktaydılar. Bununla beraber eski Türkler tabiatta bir takım gizli güçlerin bulunduğuna inanıyorlardı: Dağ. tepe. mağara, taş. kaya, ırmak. su. deniz. göl. ağaç. orman v.b. bunlar aynı zamanda birer ruh idiler. Ay. güneş, yıldızlar, yıldırım, gökgürültüsü v.b. gök cisimleri de aynı şekilde tasavvur edilmekteydi. Bunların insanlara iyilik ve kötülük yapabilecek güce sahip olduklarına inanıyorlardı. "Orhun Abideleri" nde belirtildiği üzere eski Türklerde tabiatgüçlerine yer-su denildiğini biliyoruz. Kutsal kabul edilen bu yer-su' ların Türk milletine kutret, mutluluk ve bereket, getirdiğine inanılmaktaydı, örneğin. Uygurlardaki ünlü Kutlug Dağ Efsanesindeki kayalıkta bu şekilde düşünülmekteydi. Eski Türklerdeki Yada Tası1 da bu şekilde algılanıyordu. Eski Türkler bu gibi kutsal mekanlarda çeşitli dini törenler icra etmekteydiler. Böylece. zikredilen tabiat güçlerinin manevi yönlerinden faydalandıklarına inanıyorlardı. İslam öncesi Türklerin tabiata dair inanışlarının bakiyyessi olarak bugün Anadolu' nun değişik kesimlerinde görülen türbelere, tekkelere, ulu ağaçlara, akar sulara, ve yüksek dağlara saygı göstermeleri, onlara caput bağlama ve mum yakmalarını, onların binlerce yıl önceki inanışlarının devamı seklinde ele almak icabeder. % 99 'u müslüman olan halkın bu inanışları devam ettirmesi, üzerinde durulması gereken bir konudur. Biz çalışmamızda bunlar üzerinde durmaya çalıştık. Gerçektende Türklerin islam olmadan önceki devirlerde bazı inanç kalıntılarının islamiyetle terkedilmedigini. islami mense ve islami unsurlarla uzlastırı İmaya çalışıldığı Tanrı' dan dilekle bu kutsal kabul edilen ağaçlara, taslara, yüksek dağ ve tepelere, kutlu pınarlara, su kaynaklarına, yatırlara, türbelere, adak lar adamak, mum yakmak ve kurbanlar sunmak gibi inanış ve uygulamalar Tanrı kutretinin tecelli vasıtası olarak görülmesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.Bununla beraber bu gibi kutsal mekanların evliyalarla işbirliği etmiş olduğuna yahut da evliyalardan bu gibi kutsal mekanlara koruyucu bir kudret ve bir keramet geçtiği inancıda söz konusudur. Bugün Anadolu' da görülen bütün bu uygulamaların nedeni kişilerin islamı bilme derecesi yanında arzu ve isteklerini, ihtiyaçlarını, zorunluluğu, imkansızlık ve güvensizlik gibi sebeblerle insan varlığını asan kendisine imkanlar sağlayabilecek türlü yerlere veya varlıklara yönelmesi yanında din psikolojisi bakımından dikkate değer bir olay ile de karşılaşıyoruz. Bugün Anadolu' da görülen bu inanışların izlerinin bu doğrultuda da ele alınması gerekir, insanlar sıkıntılarını, dertlerini, baslarına gelen bela ve musibetleri bir takım yöntemlerle önleme yolunu ararken halk inanışları dediğimiz, atalarından gördüğü bir takım dini inanış ve uygulamaları da devam ettirmektedirler. Anahtar Kelime: Doğa = Nature ; Eski Türk inançları = Old Turkish beliefs ; Evren = Universe ; Türkler = Turks ; İnançlar = Beliefs ; İslamiyet öncesi = Before Islam ; İslamiyet öncesi = Before Islam

Aynı konudaki diğer tezler

Türk İnanışlarında Iduk Yer-Sub ve Günümüzdeki Yansımaları · 2025

Geleneksel Türk Dini İnanışlarında Ateş Kültü · 2018

Kuzey Azerbaycan, Doğu Anadolu ve Kuzey Irak'ta Eski Türk Dini İzleri · 1994