Katalog › Makale
Nâmûs/Nomos Cebrâil mi Tevrat mı?: “Bed’ü’l-vahy” Hadisindeki Nâmûs Kavramı Üzerine
Bibliyografik künye
- Yıl
- 2003
- Yayın yeri
- Dîvan
- Sayfa
- 53-85
- Cilt
- VIII/15
Özet
Hz. Muhammed peygamber olarak görevlendirildiğinde cârî olan Arapça’da “bir şeyi gizlemek, renklerden bir renk ve herhangi bir şeyin bozulması” anlamına gelen ve n-m-s harflerinden oluşan bir kökün varlığı kesindir. Bu temel anlamlarla bağlantısı koparılmaksızın kelime, hakikaten ya da mecâzen bu anlamlarla ilişkisini devam ettiren farklı anlam bağlamları içerisinde kullanılmıştır. Lügatlerde bu anlamların/kullanımların varlığını destekleyen -nâmûs’un Cebrâil anlamı dışında- cahiliyye dönemi şiir örnekleri de verilir. Cebrâil anlamını desteklemek maksadıyla ise, bed’ü’l-vahy hadisindeki Varaka’nın sözleri delil olarak kullanılır. Hz. Hatice’nin Hz. Peygamber’e ilk vahyin inişinin ardından kendisini götürdüğü Varaka b. Nevfel’in Hz. Musa’ya indirildiğini söylediği nâmûsu hadisçiler Buharî’den naklen “sâhibu’s-sır”, onu da Cebrâil olarak açıklamışlar ve konunun geçtiği bütün yerlerde de bu izahı devam ettirmişlerdir. Ancak nâmûsun Cebrâil şeklindeki kullanımı sadece hadis literatürüne, garîbü’l-hadîs ve lügat kitaplarına münhasır kalmış, yaygın bir kullanım kazanmamıştır. Yahudilerin ve onlardan alarak Hıristiyanların Yahudi kutsal kitabını ifade etmek için kullandıkları ortak isimlerden biri de İbranicesi Torah, Grekçesi Nomos olandır. Tevrat/Nomos bazen Yahudi kutsal kitaplar külliyatı Tanah’ı ifade ederken, çoğunlukla Hz. Musa’ya nispet edilen ilk beş kitaba has olacak şekilde kullanılmıştır. Kitab-ı Mukaddes’in Arapça tercümelerinde ilk beş kitabı; bazen de bütün Yahudi kitap kolleksiyonunu ifade etmek üzere nâmûs kelimesi kullanılmaktadır. Bu ismin sekizinci yüzyılda müslümanlar arasında bilindiğini İbn İshâk’ın Sîre’sinde Yuhanna İncili’nden yaptığı iktibas göstermektedir. Müslümanlar, Yahudi kutsal kitaplarını ifade etmek maksadıyla Kur’ân’ın kullandığı Tevrat’tan başka bir isim kullanmamışlardır. Nâmûsu ise Cebrâil karşılığı kullanmadıkları gibi aksine yedinci ve sekizinci yüzyıllardan itibaren onu “kanun ve şeriat” anlamında kullanmaya başlamışlardır. Arap Hıristiyanların Yahudi kutsal kitapları için Grekçe nomosun Arapça söylenişi olan nâmûsu kullandıkları, Hz. Peygamber ile ilgili olayda Hz. Musa’ya indirilen nâmûsdan bahsedenin, Arapça’yı İbranice harflerle yazabilen, Yahudi kutsal kitaplarından haberdar Hıristiyan bir Arap yani, Varaka olduğu göz önüne alındığında, hülâsa-i kelâm olarak şunu söylemek mümkündür: Buhârî’nin Bed’ü’l-vahy’de naklettiği rivayette geçen nâmûs, sahibu’s-sır olarak kabul edilen Cebrâil değil, Allah’ın Hz. Musa’ya indirdiği Torah/Nomos/Nâmûs/Tevrat’tır. Dolayısıyla bed’ü’l-vahy hadisinde geçen nâmûs kelimesinin Cebrâil olarak tercüme edilmesi uygun değildir. Alışılagelen anlamlandırmayı savunmak maksadıyla, başlangıç itibariyle Tevrat anlamına geliyor olsa da nâmûsa Cebrâil anlamı verilmiştir de denemez; çünkü kelime, Hz. Peygamber tarafından değil, bir Hıristiyan tarafından kullanılmıştır. Allah Resûlü, nâmûsu eski kullanımından alarak (Kur’ân’da çokça görüldüğü üzere) bu yeni anlam için kullanmamış, daha sonra gelen Müslümanlar Buhârî’nin açıklamasını esas alarak onu vahiy meleği Cebrâil ile özdeş kılmışlardır. Bu ifadeyi serdeden Varaka’nın göstermek istediği ise muhtemelen vahiy yoluyla Hz. Musa’ya indirilen Tevrat’ı zikrederek aynı olayın/vahyin Hz. Peygamber için de vukû bulduğunu haber vermekti. Yoksa nâmûs/nomosun Cebrâil anlamına geldiğini bildirmek değildi. Çünkü ehl-i kitap literatüründe vahiy meleğine nâmûs adının verildiği vâki değildir