Dinler TarihiVeritabanı
Menü

Katalog › Yüksek Lisans Tezi

Yüksek Lisans Tezi

İşlevsiz Tanrı Tipolojisi Bağlamında Cahiliye Dönemi Arap Dini ve Orta Asya Şaman Geleneğinin Karşılaştırılması

Bibliyografik künye

Yıl
2026
Üniversite / Enstitü
İstanbul Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü
Yer
İstanbul
Üniversite (tasnif kaydı)
İstanbul Ü.
Enstitü
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Şehir
İstanbul
Araştırma yönü
Genel / çok yönlü

Tasnif ve konular

Birincil konu
Karşılaştırmalı ve İlişkisel Çalışmalar > Karşılaştırmalı ve İlişkisel Çalışmalar > Tematik Karşılaştırma > Tanrı anlayışı ve tanrı tasavvurları (KI-01-01)

İlgili gelenekler

Özet

Bu çalışma, deus otiosus tipolojisinin tamamen pasif, işlevsiz ve kültsüz olduğuna dair temel yargıların, Cahiliye Dönemi Arap dini ve Orta Asya Şaman geleneği ekseninde yapılan tarihsel karşılaştırmada yeterli olmadığını elde edilen bulgularla ortaya koymayı hedeflemiştir. Yüce varlık teorisine dair yapılan yorumlar ele alınarak deus otiosus tipolojisi bağlamında kavramsal bir tanımlama yapılmıştır. Bu tipolojinin özellikleri belirlendikten sonra yapılan yorumlar değerlendirilerek analitik perspektif ile Cahiliye Dönemi Arap dini ve Orta Asya Şaman geleneği kapsamında yeni bir karşılaştırma sunulmuştur. Dolayısıyla Kur'an'ın muhatap aldığı cahiliye dönemi Arap topluluğu ile Orta Asya halklarının belirli kısmındaki şaman geleneklerinin yüce tanrı inancıyla sınırlandırılan bu çalışmada, tanrıların ya da tanrısal varlıkların teolojik, kozmolojik ve metafizik bağlamlarının yanı sıra bireylerin, bu varlıklarla ilişkilerindeki ritüelistik davranışları esas alınarak benzerlikleri ve farklılıkları deus otiosus tipolojisi ekseninde açıklanmaya çalışılmıştır. Bu karşılaştırılma yapılırken de tarihsel-etnografik kaynaklar ve klasik eserler birincil kaynaklar olarak, modern literatür ise çoğunlukla ikincil kaynaklar olarak esas alınmıştır. Karşılaştırmalı dinler tarihi yöntemi ile deus otiosus tipolojisinin çok yönlülüğü fenomenolojik analiz yaklaşımıyla sunulmaya çalışılmıştır. İnceleme sonucunda da Cahiliye Arap dininin yüce tanrısı ile Orta Asya Şaman geleneklerinin Gök Tanrı'sının, ritüel pratiklerden büyük ölçüde geri çekilmiş olsa da tamamen işlevsizleşen ve insan işlerine kayıtsız kalan bir tanrı tipolojisi olmadığı sonucuna varılmıştır. Çalışmanın bu tespiti ile yüce varlık tipolojisine sahip toplulukların sosyokültürel yapılarının inançlarında belirleyici bir rolü olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla toplumların sosyal ve kültürel zihin yapılarından uzak genellemeci yaklaşımların, deus otiosus tipolojisine sahip inançları tanımlama noktasında yetersiz kaldığı vurgulanmıştır. Anahtar Kelime: Arap dini = Arabian religion ; Cahiliye dönemi = Jahiliyyah period ; Deus otiosus = Deus otiosus ; Gök Tanrı = Tengri ; Yüce varlık = Supreme being ; Şamanizm = Shamanism

Aynı konudaki diğer tezler

Mecusilik ve İslam Dininde Kader Anlayışı · 2025

Yeni Dini Hareketlerde Tanrı Tasavvurları · 2024

Düalist Dinlerde Tanrı İnancı Üzerine Bir Karşılaştırma (Mecusilik, Sabiilik, Manicilik) · 2023

Rigveda ve Avesta'da Tanrı Anlayışı Üzerine Karşılaştırmalı Bir Çalışma · 2022

Ali Şeriati'ye Göre Dinlerde Tevhit ve Şirk Diyalektiği · 2020

Tevrat, İnciller ve Kur'an-ı Kerim'de tanrı · 2015

Yunan Tanrılarının ve Tanrıçalarının Sıfatları İle Allah'ın Sıfatlarının Karşılaştırılması · 2013

Yahudilik, Hristiyanlık ve İslâm’ın Putperestliğe Bakışı (Kutsal Kitaplar Açısından Bir Değerlendirme) · 2008

Hinduizm'de Avatara ve Hristiyanlık'ta İnkarnasyon İnancı Üzerine Bir Araştırma · 2006

Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslâm’da Tanrı Anlayışı · 2001