Katalog › Yüksek Lisans Tezi
İşlevsiz Tanrı Tipolojisi Bağlamında Cahiliye Dönemi Arap Dini ve Orta Asya Şaman Geleneğinin Karşılaştırılması
Bibliyografik künye
- Yıl
- 2026
- Üniversite / Enstitü
- İstanbul Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Yer
- İstanbul
- Üniversite (tasnif kaydı)
- İstanbul Ü.
- Enstitü
- Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Şehir
- İstanbul
- Araştırma yönü
- Genel / çok yönlü
Tasnif ve konular
Birincil konu
Karşılaştırmalı ve İlişkisel Çalışmalar > Karşılaştırmalı ve İlişkisel Çalışmalar > Tematik Karşılaştırma > Tanrı anlayışı ve tanrı tasavvurları (KI-01-01)
İlgili gelenekler
Özet
Bu çalışma, deus otiosus tipolojisinin tamamen pasif, işlevsiz ve kültsüz olduğuna dair temel yargıların, Cahiliye Dönemi Arap dini ve Orta Asya Şaman geleneği ekseninde yapılan tarihsel karşılaştırmada yeterli olmadığını elde edilen bulgularla ortaya koymayı hedeflemiştir. Yüce varlık teorisine dair yapılan yorumlar ele alınarak deus otiosus tipolojisi bağlamında kavramsal bir tanımlama yapılmıştır. Bu tipolojinin özellikleri belirlendikten sonra yapılan yorumlar değerlendirilerek analitik perspektif ile Cahiliye Dönemi Arap dini ve Orta Asya Şaman geleneği kapsamında yeni bir karşılaştırma sunulmuştur. Dolayısıyla Kur'an'ın muhatap aldığı cahiliye dönemi Arap topluluğu ile Orta Asya halklarının belirli kısmındaki şaman geleneklerinin yüce tanrı inancıyla sınırlandırılan bu çalışmada, tanrıların ya da tanrısal varlıkların teolojik, kozmolojik ve metafizik bağlamlarının yanı sıra bireylerin, bu varlıklarla ilişkilerindeki ritüelistik davranışları esas alınarak benzerlikleri ve farklılıkları deus otiosus tipolojisi ekseninde açıklanmaya çalışılmıştır. Bu karşılaştırılma yapılırken de tarihsel-etnografik kaynaklar ve klasik eserler birincil kaynaklar olarak, modern literatür ise çoğunlukla ikincil kaynaklar olarak esas alınmıştır. Karşılaştırmalı dinler tarihi yöntemi ile deus otiosus tipolojisinin çok yönlülüğü fenomenolojik analiz yaklaşımıyla sunulmaya çalışılmıştır. İnceleme sonucunda da Cahiliye Arap dininin yüce tanrısı ile Orta Asya Şaman geleneklerinin Gök Tanrı'sının, ritüel pratiklerden büyük ölçüde geri çekilmiş olsa da tamamen işlevsizleşen ve insan işlerine kayıtsız kalan bir tanrı tipolojisi olmadığı sonucuna varılmıştır. Çalışmanın bu tespiti ile yüce varlık tipolojisine sahip toplulukların sosyokültürel yapılarının inançlarında belirleyici bir rolü olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla toplumların sosyal ve kültürel zihin yapılarından uzak genellemeci yaklaşımların, deus otiosus tipolojisine sahip inançları tanımlama noktasında yetersiz kaldığı vurgulanmıştır. Anahtar Kelime: Arap dini = Arabian religion ; Cahiliye dönemi = Jahiliyyah period ; Deus otiosus = Deus otiosus ; Gök Tanrı = Tengri ; Yüce varlık = Supreme being ; Şamanizm = Shamanism
Aynı konudaki diğer tezler
Mecusilik ve İslam Dininde Kader Anlayışı · 2025
Yeni Dini Hareketlerde Tanrı Tasavvurları · 2024
Düalist Dinlerde Tanrı İnancı Üzerine Bir Karşılaştırma (Mecusilik, Sabiilik, Manicilik) · 2023
Rigveda ve Avesta'da Tanrı Anlayışı Üzerine Karşılaştırmalı Bir Çalışma · 2022
Ali Şeriati'ye Göre Dinlerde Tevhit ve Şirk Diyalektiği · 2020
Tevrat, İnciller ve Kur'an-ı Kerim'de tanrı · 2015
Yunan Tanrılarının ve Tanrıçalarının Sıfatları İle Allah'ın Sıfatlarının Karşılaştırılması · 2013
Hinduizm'de Avatara ve Hristiyanlık'ta İnkarnasyon İnancı Üzerine Bir Araştırma · 2006